BŠjarbrunarnir miklu ß Akureyri.

╔g hef lengi Štla­ mÚr a­ skrifa um BŠjarbrunana svok÷llu­u hÚr ß ■essa sÝ­u. En ßrin 1901, 1906 og 1912 ur­u miklir stˇrbrunar ß Akureyri og hef Úg stundum minnst ß ■ß Ý h˙saumfj÷llunum.áEinhver ■eirraáh˙sa sem Úg hef fjalla­ um hÚr voruáreist ß grunniáh˙sanna sem ■ar brunnu auk ■ess sem ■essir brunarááh÷f­u talsver­ ßhrif ß ■a­ hvernig menn bygg­u og frßgang bygginga. Menn fˇru a­ jßrnklŠ­a h˙s ogáfˇru frekar a­ horfa til steinsteypuh˙sa. Brunarnir řttu undir a­ huga­ vŠri a­ brunav÷rnum, sl÷kkvib˙na­i og vafalÝti­ mß lei­a a­ ■vÝ lÝkur a­ ■essir atbur­ir hafi řtt undir lagningu vatnsveita og rafmagns til ljˇsa en fyrsti "BŠjarbruninn" sem ßtti einmitt uppt÷k sÝn ˙t frß steinolÝulampa.

BŠjarbruninn 1901:

Um klukkan fj÷gur a­fararnˇtt 19.desember 1901 voru Akureyringar vaktir upp me­ hrˇpunum "BŠrinn er a­ brenna!"áVar ■ar eldur laus Ý h˙satorfunni sem afmarka­ist af Hˇtel Akureyri (A­alstrŠti 12) Ý su­ri og barst eldhafi­áhratt ˙t til nor­urs. Ůarna voru gˇ­ rß­ dřr enáÝ ■orpinu undir B˙­argilinu var engin sl÷kkvidŠla til sta­ar og ekkert sl÷kkvili­ og Ý raun enginn sem haf­i vald til a­ stjˇrna sl÷kkvistarfi. Eldvarnir voru ekki heldur hß■rˇa­ar og h˙sin sem slÝk ekki heldur neitt ˇeldfim, timburh˙s einangru­ me­ hßlmi, spˇnum og rei­ingi, m÷rg hver tj÷rgu­ og olÝuborin Ý bak og fyrir.

Fljˇtlega var hafist handa vi­ sl÷kkvistarf og af lřsingum a­ dŠma vir­ast vi­br÷g­in almennt hafa veri­ fumlaus og yfirvegu­. Fˇlk mynda­i fŠriband ne­an ˙r fj÷ru me­ f÷tur fullar af sjˇ en einnig snerist sl÷kkvistarf miki­ um a­ verja nŠrliggjandi h˙s svo eldurinn bŠrist ekki lengra. Gamli SpÝtalinn var t.d. hŠtt kominn en hann var varinn me­ jßrnpl÷tum sem snjˇ var moka­ ß. Einnig var miki­ lagt upp ˙r ■vÝ a­ bjarga ver­mŠtum. Me­al ■eirra h˙sa sem ey­il÷g­ust ■arna var eitt fyrsta Ýb˙­arh˙s bŠjarins, byggt 1777,áeinlyft h˙s me­ hßu br÷ttu risi og mi­jukvisti og Hˇtel Akureyri sem reist var 1866 en stŠkka­ 1885. Vertinn ■ar, Vigf˙s Sigf˙sson haf­i keypt h˙si­ og reksturinn ■remur ßrum ß­ur. Hann bygg­i svo anna­ HˇteláAkureyri ß ■eirri lˇ­, miklu stŠrra h˙s- semáeinnig brannátil grunna l÷ngu eftir hans tÝ­ (1955).

Ůau h˙s sem brunnu til grunna voru eftir ■vÝ sem Úg kemst nŠst: Hˇtel Akureyri (A­alstrŠti 12), nřbyggt (1899) verslunarh˙s Jˇhannesar og Sigvalda Ůorsteinssonar (A­alstrŠti 10),áM÷llersh˙s og sÚra Geirsh˙s (stˇ­u bŠ­i ß A­alstrŠti 8) og elsta Ýb˙­arh˙s ß Akureyri ß HafnarstrŠti 3, en ■a­ h˙s var reist 1777 ogávar ■ß Ý eigu Klemenzar Jˇnssonar bŠjarfˇgeta. Ůau h˙s sem skemmdust og stˇ­u uppi voruáStephensensh˙s (LŠkjargata 2), h˙s Schi÷th pˇstmanns (A­alstrŠti 6), Lyfjab˙­in (A­alstrŠti 4), Gamli skˇlinn (HafnarstrŠti 7, h˙si­ stˇ­ uppi en var rifi­ 1942)áauk ■ess sem Laxdalsh˙s skemmdist t÷luvert. ═ Íldinni okkar 1901-1930 er h˙sanna ekki geti­ me­ g÷tun˙merum en ß ■essum tÝma tÝ­ka­ist frekar a­ kenna h˙sin vi­ eigendur og Ýb˙a. Ůar er minnst ß Christensensh˙s og h˙s Magn˙sar Bl÷ndal en Úg get ekki ßtta­ mig ß ■vÝ nßkvŠmlega ˙t frß heimildum hvar ■au h˙s voru sta­sett.

áp5290054.jpgáP6050024

A­alstrŠti 6 t.v. skemmdist t÷luvert Ý brunanum 1901 en ■a­ var sÝ­ar bßrujßrnsklŠtt. Gamli spÝtalinn (t.h.) var Ý mikilli hŠttu og snerist sl÷kkvistarf a­ miklu leyti um a­ verja hann. SextÝu ßrum sÝ­ar brann nor­urhluti h˙ssins (sß ljˇsgrŠni) og fÚkk Ý kj÷lfari­ ■a­ lag sem hann hefur n˙.

p3110017.jpg

Alls voru ■etta 12 h˙s brunnu til grunna e­a skemmdust og ß ■essum fjˇrum klukkustundum ur­u 52 manns heimilislausir og eignatjˇn var­ au­vita­ grÝ­arlegt. Ůa­ mß eflaust kalla kraftaverk a­ ■arna var­ ekki manntjˇn en eldurinn breiddist hratt ˙t og menn voru Ý stˇrhŠttu vi­ frumstŠ­ sl÷kkvist÷rf auk ■ess sem ■ß tÝ­ka­ist miki­ a­ va­a inn og ˙t ˙r brennandi h˙sum a­ bjarga varningi. Uppt÷k eldsins voru rakin til gests ß Hˇtel Akureyri (■a­ fylgdi meira­segja s÷gunni a­ sß gestur frß Íxnadal!) sem hengt haf­i olÝulampa upp Ý rjßfuráog helst til nŠrri timburklŠddu loftinu.áEn ekki lei­ ß mj÷g l÷ngu ■ar til annar mikill bruniáßtti sÚr sta­áog ■ßáß Oddeyrinni.

HafnarstrŠti 3 er byggt 1903 ß grunni Ýb˙­arh˙ss sem ey­ilag­ist Ý brunanum 1901. Ůa­ h˙s var byggt 1777 og var ■vÝáekki mikluáeldra en n˙verandi h˙s er n˙na...

Oddeyrarbruninn 1906.

┴tjßnda oktˇber ßri­ 1906 kvß­u eldl˙­rar bŠinn.áŮarna voru slÝkir l˙­rarákomnir til s÷gunnar og sl÷kkvidŠla og ekki ■ykir mÚr ˇlÝklegt a­ slÝkir gripir hafiáveri­ til komnir eftir atbur­inn fimm ßrum ß­ur.áŮß er tala­ um ■a­ Ý Íldinni okkar a­ábjarminn af eldinumáhafi veri­áslÝkur a­ engu vŠri lÝkara en a­ g÷turnar hef­u fengi­ raflřsingu. Sem bendir til ■ess a­ ■arna hafi menn ■ekkt til slÝkrar lřsingar en ■ß voru enn tŠpir tveir ßratugir a­ bŠrinn fengi noti­ slÝkrar lřsingar. Ůykkan reykjarm÷kk lag­i yfir alla Oddeyrina en vindur stˇ­ a­ vestan.

Tv÷ h˙s ofarlega vi­ Strandg÷tuna, ein ■au stŠrstu og glŠsilegustu ß Akureyri logu­u stafnanna ß milli en eldurinn mun hafa komi­ upp Ý Strandg÷tu 5, sem var Ý eigu Halldˇrs Jˇnssonar. Ůa­ h˙s var nřbyggt, ■rÝlyft timburh˙s me­ ■remur burstum skreyttum ˙tskur­i. Vegna ■essara sÚrkennilegu bursta var h˙si­ kalla­ Horngrřti. Strandgata 7 var einnigátilt÷lulega nřtt h˙s, reist um 1900 af Sigur­i Bjarnasyni og Jˇni Gu­mundssyniáen ■a­ h˙s ßtti Jˇsef Jˇnsson.áH˙si­ var ■rÝlyft timburh˙s me­ lßgu risi og miklum turni og kalla­ Turnh˙s. Ůessi h˙s vir­ast af myndum a­ dŠma hafa veri­ sambŠrileg vi­ t.d. Samkomuh˙si­ sem ■ß var Ý byggingu og nřreistan GagnfrŠ­askˇlann (Gamli Skˇli).

Eldurinn breiddist hratt ˙t austur eftir Strandg÷tunni enda stˇ­ vindur af vestri. H˙s Kolbeins ┴rnasonar kaupmanns vi­ Strandg÷tu 9 fu­ra­i nŠst upp, s÷mulei­is Strandgata 11, h˙s Magn˙sar Bl÷ndal og Strandgata 13, kennt vi­áNor­ma­urinn Ole Lied sem ■a­ bygg­i h˙si­ ßri­ 1885 en ■arna var ■a­ Ý eigu Sigur­ar Bjarnasonar. Ůß brann einnig v÷rugeymsla Ý eigu hans og ■ar einn vÚlbßtur sem ■ß voru miklir nřmˇ­ins kostagripir. Sl÷kkvistarf snerist a­ mestu um a­ verja nŠrliggjandi h˙s en handan ÷rmjˇrrar Glerßrg÷tunnar var h˙s Halldˇrs Halldˇrssonar s÷­lasmi­s ß Strandg÷tu 15. Tali­ var a­ ef eldurinn bŠrist Ý ■a­ h˙s vŠri ÷ll Oddeyrarbygg­in Ý hŠttu. Ůarna var brug­i­ segli og jßrnpl÷tum ß gafl Strandg÷tu 15 og vatni skvett e­a sprauta­ ß og ■annig nß­ist a­ bjarga efri h˙sum. En ■egar eldurinn var kulna­ur lßgu ■essi sj÷ h˙s Ý valnum og ■arna misstu 79 manns heimili sÝn og hˇf bŠjarstjˇrnin s÷fnun fyrir ■ß sem misstu allt sitt ■arna. Enginn fˇrst en einhverjir brenndust vi­ sl÷kkvist÷rf. Ůarna hefur hur­ eflaust oft skolli­ nŠrri hŠlum ■egar menn voru hlaupandi inn og ˙t brennandi h˙sunum til bjargar ver­mŠtum og varningi.

Ůess mß einnig geta a­áÝ bla­inu Nor­urland var ■eirri sko­un lřst a­ ˇßlitlegt sÚ a­ byggja ˙r timbri og ■au h˙s sem reist vŠri ß ■essum lˇ­um Šttu a­ vera sambyggingar ˙r sementi en helstu ÷r­ugleikar ■ess vŠru a­ bŠjarb˙ar kynnu ■ar lÝtt til verka og yr­u lÝklega a­ fß a­sto­ erlendis frß Ý ■vÝ. En menn lÚtu ■essi or­ svo sem ekki ß sig fß ■arna ■vÝá sumari­ eftir voru reist mikil timburh˙s ß ■essum lˇ­um. H˙sásem ÷ll standa enn, 106 ßrum sÝ­ar. Hins vegar fˇr a­ draga mj÷g ˙r byggingum stˇrra timburh˙sa fßum ßrum seinna og kannski sÚrstaklega eftir nŠsta stˇrbruna sem var Ý InnbŠnum, sex ßrum sÝ­ar.

P6170016┴ mynd: Vettvangur Oddeyrarbrunans. Ůarna eru h˙sin Strandgata 7, 9 og 11 b÷­u­ Ý mi­nŠtursˇlinni a­ kv÷ldi 17.j˙nÝ 2013. Ůessi h˙s eru ÷ll reist sumari­ 1907 ß r˙stum Oddeyrarbrunans.

Bruninn Ý InnbŠnumá1912

Ůri­ji bŠjarbruninn ßtti sÚr sta­ a­fararnˇtt 17.desember 1912. Ůarna brunnu 12 h˙s milli sk. Brei­agangs og B˙­arlŠkjar en Brei­igangur lß (og liggur raunar enn) nokkra metra nor­an Laxdalsh˙ss. Ůetta voru v÷rugeymsluh˙s sem verslanir H÷epfners, Gudmanns Efterf÷lgere og Tuliniusar ßttu einnig Ýsh˙s og saltskemma Ý eigu ■ess sÝ­asttalda. Stˇ­u ■essi h˙s m.a. ß lˇ­unum A­alstrŠti 1, 3,5 og 7 og HafnarstrŠti 15 en tvÝlyft h˙s frß 1793 nß HafnarstrŠti 13á bjarga­ist naumlega, en ■a­ var illu heilli rifi­ 1934.

áŮessi bruni var frßbrug­in hinum a­ ■vÝ leytinu til a­ ekki nŠrri eins margir misstu heimili sÝn en ■arna mun a­eins ein Ýb˙­ hafa skemmst.áŮa­ávar­ hinsvegar miki­ tjˇn ß ver­mŠtum, um 70 ■˙sund krˇnur. (╔g Štla ekki einusinni a­ reyna a­ snara ■eirri upphŠ­ yfir ß n˙vir­i.) Flestar lˇ­irnar voru ˇbygg­ar ßratugum saman, en ß A­alstrŠti 3 var reist h˙s 1946 og ■ar er n˙ hin ■jˇ­■ekkta Ýsb˙­ Brynja. BÝlaplani­ fyrir ■ß verslun er einnig ß brunareitnum. LÝkt og Ý fyrri "bŠjarbrunum " fˇrst ekki einn einasti ma­ur Ý ■essum bruna.

Ůa­ mß sannarlega kalla kraftaverká a­ Ý ÷llum ■essum brunum var­ aldrei manntjˇn og ■a­ sÚrstaklega ■egar ■a­ eftirfarandi er haft Ý huga a­:

1)H˙sin voru mj÷g eldfim, timburh˙s einangru­ me­ spˇnum, hßlmi og rei­ingi og eldur breiddist ˙t ß miklum hra­a en Ý ÷llum ■essumátilfellum sem hÚr er lřst var talsver­ur vindur.áA­ sjßlfs÷g­u voru eldvarnir engar og ˙tg÷ngu- og flˇttalei­ir ■r÷ngar og erfi­ar enda ■ekktist ekki a­ huga­ vŠri a­ slÝku vi­ byggingu h˙sa.á

2)Ůarna voru menn va­andi inn og ˙t ˙r brennandi h˙sunum gegn um hita og reykátil a­ bjarga ver­mŠtum og h˙sg÷gnum.ááŮa­ sem Úgáhef reyndar Ýmynda­ mÚr a­ kynni a­ hafaáhjßlpa­ til var a­ ■arna voru menn e.t.v. betur "a­laga­ir" reykjarkˇfi enán˙ gengur og gerist;á┴ ■essum tÝma haf­i nefnilega hvert mannsbarn alla sÝna tÝ­ anda­ a­ sÚr reykáfrß kolavÚlum, hlˇ­um og ljˇsum, floti sem ljˇsmeti e­a ˇsandi olÝul÷mpum. Sennilega hafa menn lÝka sofi­ lausar og veri­ e.t.v. veri­ varari um sig, enda oft kalt Ý h˙sum og loftgŠ­i e.t.v. ekki almennt mikiláauk ■ess sem eldur var Švinlega logandi Ý kolavÚlum og hitunartŠkjum og fˇlk me­vita­ um ■ß eldhŠttu. Ůß dettur mÚr Ý hugáa­áfyrir r˙mri ÷ld varáheldur ekki eins miki­ af h˙sg÷gnum og lausamunumáog alls engin gerviefni og reykurinn innandyra ■vÝáekkiájafn hŠttulegaáeitra­ur og ■egar h˙sbrunar ver­a Ý dag. Ůetta eru a­eins getgßtur hjß undirritu­um.

┴ 2.ßratug 20.aldarádrˇ verulega ˙r byggingum timburh˙sa almennt eftir m.a. ■essa bruna og stˇrbruna Ý mi­bŠ ReykjavÝkur vori­ 1915, enda ur­u menn almennt smeykir vi­ timbur sem byggingarefni. ┴ratuginn 1920-30 mŠtti alveg kalla ßratug steinsteypunnar Ý ■vÝ samhengi en einnig fŠrist Ý v÷xt a­ timburh˙s sÚu jßrnklŠdd e­a eldvarinn, Ý sumum tilvikum voru settar ß h˙s steinskÝfur og ß Akureyri var flutt inn sÚrstakt blikk frß BandarÝkjunum, sk. steinblikk. á

P5290055á

Elsta stˇra steinh˙si­ ß Akureyri, HafnarstrŠti 19, er byggt ßri­ 1913, nokkrum mßnu­um eftir seinni InnbŠjabrunann en steinsteypuh˙s fˇru mj÷g a­ ry­ja sÚr til r˙ms. Ůa­ munar a­eins g÷tubreiddinni a­ brunareiturinn frß 1912 sjßist vinstra megináß myndinni.

áHeimildir: Gils Gu­mundsson ritstjˇri (1950): Íldin okkar; minnisver­ tÝ­indi 1901-1930. ReykjavÝk: Forlagi­ I­unn.

Steindˇr Steindˇrsson (1993). Akureyri; h÷fu­borg hins bjarta nor­urs. ReykjavÝk: Írn og Írlygur


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Um bloggi­

Arnór Bliki Hallmundsson

Höfundur

Arnór Bliki Hallmundsson
Arnór Bliki Hallmundsson
Höfundur er grúskari. Skrifa um og mynda hitt og þetta auk eins og annars.
┴g˙st 2017
S M Ů M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Nřjustu myndir

  • P5250537
  • P5250532
  • P2060500
  • P9210461
  • P8010414

Heimsˇknir

Flettingar

  • ═ dag (19.8.): 7
  • Sl. sˇlarhring: 24
  • Sl. viku: 358
  • Frß upphafi: 184475

Anna­

  • Innlit Ý dag: 6
  • Innlit sl. viku: 238
  • Gestir Ý dag: 6
  • IP-t÷lur Ý dag: 6

UppfŠrt ß 3 mÝn. fresti.
Skřringar

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband